Nepal'de yaşanan büyük felaket, sadece bir depremle açıklanamayacak kadar karmaşık çevresel faktörleri beraberinde getirdi. Prof. Dr. Orhan Şen, bölgedeki 4,4 büyüklüğündeki sarsıntının, küresel ısınma nedeniyle zaten çatlama noktasına gelmiş olan devasa buzul kütlelerini harekete geçirdiğini ifade etti. Himalayalar'daki bu hassas dengenin bozulması, felaketin ana tetikleyicisi olarak öne çıkıyor.
Yüksek dağ yamaçlarından kopan buzullar ve beraberinde sürüklenen kaya parçaları, bölgedeki nehir yatağını kapatarak geçici bir doğal baraj oluşturdu. Biriken su kütlesinin bu barajı aniden patlatması, aşağı havzalarda yıkıcı bir sel felaketine dönüştü. Bu ani su baskını, bölgedeki 13 hidroelektrik santralinin tamamen tahrip olmasına ve 40 kilometrelik yol ağının haritadan silinmesine neden oldu. Şu ana kadar 157 kişinin yaşamını yitirdiği, yaklaşık 400 kişinin ise kayıp olduğu belirtiliyor.
Felaketin boyutlarını artıran bir diğer unsur ise bölgedeki yapısal tercihler oldu. Prof. Dr. Şen, düz köprülerin bu tür debisi yüksek ve engebeli arazilerde büyük risk taşıdığını belirtti. Sel sularının getirdiği tomruk ve kaya parçalarının düz köprü ayaklarına takılarak baraj etkisi yarattığını vurgulayan Şen, çözüm olarak kemerli köprü mimarisini işaret etti. Tarihi Meriç Köprüsü ve Mimar Sinan Köprüsü gibi yapıların asırlardır ayakta kalmasının nedeninin, suyun akışını engellemeyen kemerli tasarımları olduğunu hatırlattı.
Bölgedeki riskin devam ettiğini belirten uzmanlar, küresel ısınmanın Everest Tepesi'ni dahi her yıl birkaç santimetre alçalttığına dikkat çekiyor. Muson yağışlarının Ekim ayına kadar sürecek olması, bölgedeki dengesiz buzul yapısı üzerinde yeni tehditler oluşturmaya devam ediyor. Yetkililer, altyapı projelerinde doğa olaylarının şiddetini göz önünde bulunduran daha dirençli mimari çözümlere geçilmesi gerektiğini savunuyor.
