Uzay görevlerinde astronotların en sık karşılaştığı sağlık sorunlarından biri olan kabızlık, bilim dünyasının merceği altına girdi. NASA ile iş birliği yapan Kopenhag Üniversitesi araştırmacıları, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (ISS) görev yapan 52 astronottan alınan kan örneklerini inceleyerek bağırsakların uzayda neden yavaşladığına dair önemli bulgulara ulaştı.
Yerçekimsiz ortam sindirimi etkiliyor
Normal şartlarda sindirim sistemi, peristalsis adı verilen kasılmalarla yiyecekleri bağırsaklardan ilerletir. Ancak yerçekiminin olmadığı uzay ortamında bu sürecin yavaşladığı düşünülüyor. Yiyeceklerin bağırsakta normalden daha uzun süre kalması, bağırsak bakterilerinin lif yerine proteinleri parçalamaya başlamasına, yani protein fermantasyonuna yol açıyor. Bu süreçte ortaya çıkan metabolitler kana karışarak vücudun genelini etkileyebiliyor.
Bağırsak-beyin ekseni bağlantısı
Araştırmacılar, sindirim sistemindeki bu değişimin sadece kabızlıkla sınırlı kalmayabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle sindirim sistemi ile beyin arasındaki çift yönlü iletişim ağı olan "bağırsak-beyin ekseni" üzerinde duran uzmanlar, protein fermantasyonu sonucu oluşan maddelerin ruh hali ve konsantrasyon üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini belirtiyor. Önceki çalışmalar da benzer metabolitlerin bilişsel süreçlerle ilişkili olduğunu göstermişti.
Dünya'daki hastalar için de umut olabilir
Uzay uçuşu sırasında gözlemlenen bu değişimlerin, Dünya'da uzun süre yatağa bağımlı kalan hastalar için de benzer bir mekanizmaya işaret edebileceği düşünülüyor. Araştırmacılar, gelecekteki Ay ve Mars görevlerinde astronotların sindirim sağlığını korumak için lifli beslenme, prebiyotik takviyeleri veya bağırsak hareketliliğini destekleyen özel tedavilerin uygulanabileceğini öngörüyor. Çalışma, uzay yolculuğunun pek bilinmeyen zorluklarına karşı yeni bir bakış açısı sunarken, astronotların Dünya'ya dönüşleriyle birlikte bu biyolojik değişimlerin normale döndüğünü de kanıtlıyor.
